Een gevallen schout-bij-nacht op Huize America

Prent met daarop waarschijnlijk uitgebeeld de Slag bij de Doggersbank ten tijde van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog, 1781
Prent met daarop waarschijnlijk uitgebeeld de Slag bij de Doggersbank ten tijde van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog, 1781

In het notarieel archief in Weesp dook onlangs een akte op van een huurovereenkomst.(1) Op zichzelf niet zo bijzonder, ware het niet dat de comparant in dit geval schout-bij-nacht was, een functie die je in de aktes niet iedere dag tegenkomt. De persoon in kwestie was Jan Binkes, de akte is opgemaakt in mei 1782. Binkes, geboren in Stavoren in 1712 en overleden in Weesp in 1787, was een zeeman en in de loop der jaren door de verschillende rangen opgeklommen tot schout-bij-nacht, na de admiraal en de vice-admiraal de hoogste in rang binnen de marine.(2)

Oorspronkelijk voerde de schout-bij-nacht het achterste eskader van de vloot aan, en hield ’s-nachts in de gaten dat de vloot bij elkaar bleef. Vandaar ook zijn positie als aanvoerder van het achterste deel van de vloot, zo behield hij gemakkelijk het overzicht over de andere eskaders. Zijn taak was dus letterlijk de boel in de gaten houden, schouwen, hij was degene die ‘schouwt-bij-nacht’. In de akte lezen we dat Binkes in Amsterdam woont, maar momenteel verblijft op Huize America, toen nog onder jurisdictie van Weesperkarspel. Naar alle waarschijnlijkheid was dit zijn buitenverblijf, zoals in de zeventiende en achttiende eeuw zoveel vermogende stedelingen een optrekje op het platteland hadden waar ze de zomermaanden verbleven. De inhoud van de akte is niet zo spannend, die handelt over het afstand doen van de rechten van een hypotheek op een huis in Amsterdam. Het verhaal van Binkes zelf is des te interessanter.

Huize America
Huize America

Hij werd geboren in het Friese Stavoren in 1712 en in 1758 komen we hem tegen in de bronnen wanneer hij als kapitein-ter-zee, reeds een hoge functie vergelijkbaar met een kolonel van de landmacht, een eskader koopvaardijschepen begeleidt in de Middellandse Zee. Ter hoogte van de baai van Cadiz werden twee van de handelsschepen afgesneden van de rest door twee Engelse kapers die de schepen wilden opbrengen naar Gibraltar. Zodra Binkes dit bemerkte joeg hij de schepen na en bevrijdde de in het nauw gebrachte koopvaardijschepen van hun belagers. Vervolgens voer de hele vloot veilig de baai van Cadiz binnen om daar voor anker te gaan.(3) Waar in dit verhaal Binkes nog de held is, verging het hem in later jaren aanmerkelijk minder goed.

De akte waar het om gaat
De akte waar het om gaat

In 1779 werd hij aangesteld als schout-bij-nacht door de Admiraliteit van Amsterdam, hij was toen al zo’n 67 jaar oud en naar toenmalige maatstaven bejaard. In 1781 kreeg hij op zijn oude dag nog te maken met een onverkwikkelijke kwestie, hij werd namelijk van lafhartig gedrag beschuldigd en zijn naam werd in de Republiek door het slijk gehaald. Dat zat zo; halverwege juni 1781 gaf hij leiding aan een eskader oorlogsbodems dat voor anker lag bij Livorno, Noord-Italië. In dezelfde tijd werd een gekaapt Nederlands schip door wederom Engelsen opgebracht in die havenstad en Binkes werd verweten verzuimd te hebben dit schip uit de klauwen van de Engelse vijand te bevrijden.(4) De Engelse agressie was niet onverwacht, in 1780 had Groot-Brittannië de Republiek de oorlog verklaard, waarmee de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog was begonnen, die tot 1784 zou duren.

Toen Binkes in november 1781 weer in de Republiek terug was, verzocht hij zelf om een krijgsraad met de gedachte zijn naam op die manier van alle blaam te zuiveren. Ook liet hij een pamflet verschijnen waarin hij zichzelf vrijpleitte van nalatig gedrag.(5) De krijgsraad kwam er, maar liep wat anders af dan Binkes gehoopt had. Hij werd wel degelijk schuldig bevonden aan plichtsverzuim en inactiviteit vanwege het niet kordaat ingrijpen om de gekaapte koopvaarder te bevrijden uit Engelse handen. In maart 1782 werd hij voor drie jaar uit zijn ambt van schout-bij-nacht ontzet en ook ontving hij gedurende deze periode geen salaris. De hoge leeftijd van Binkes werd in het oordeel van de raad aangevoerd als verzachtende omstandigheid.(6) Onbekend is of Binkes na zijn straf nog is teruggekeerd in functie maar dit is niet waarschijnlijk, mede gezien zijn hoge leeftijd. Reeds twee jaar na het aflopen van zijn straf overleed hij op Huize America, in 1787.

 

Noten

  1. RHC Vecht en Venen, GAW138 Notarissen te Weesp, 1609-1842, inv.nr. 5286 akte nr. 72
  2. De Nederlandsche Leeuw 1928, p. 185
  3. ‘Jan Binckes’ in A.J. van der Aa; Biographisch woordenboek der Nederlanden deel 2, p. 561
  4. Ibidem
  5. Zaaken van Staat en Oorlog, betreffende de Vereenigde Nederlanden sedert het begin van het jaar MDCCLXXX. Negenendertigste deel (Amsterdam 1798) p. 46-47.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s